3- Karahanlılar ve Gazneliler


KARAHANLILAR

1.Karahanlı Devleti, başta Karluklar olmak üzere Çiğil, Yağma ve Tuhsı gibi Türkleri tarafından Doğu ve Batı Türkistan’da kurulmuştur.
2.Karahanlıların ilk hükümdarı olarak bilinen Bilge Kül Kadir Han, Maveraünnehir'deki Samanoğulları Devleti ile mücadelelerde bulundu.
3.Kadir Han, 893'te başkenti Kaşgar'a nakletti. Bu dönemde yeğeni Satuk Buğra Han Müslümanlarla temas kurdu ve Karahanlı Devleti'nin başına geçince de İslâmiyet’i resmî din olarak kabul etti (920).
4.Bu tarihten sonra Abdülkerim Satuk Buğra Han adıyla anıldı. Ancak Karahanlı sınırları içerisindeki halkın tamamıyla İslâmiyet’i seçmesi Satuk Buğra Han'ın oğlu Baytaş zamanında gerçekleşmiştir.
5.Ebu Nasr Ahmet zamanında, kardeşi İlig Nasr Gazneliler ile birleşerek Samaniler devletine son verildi (999). Ebu Nasr Ahmet Abbasi halifesi tarafından bir İslâm hükümdarı olarak tanınan ilk Karahanlı hanı olmuştur.
6.Karahanlı Devleti'nin sınırları Balasagun, Özkent ve Tarım Havzası'nın batı kısmı ile Karakurum Dağları dolaylarına kadar genişlemişti. Karahanlıların güneyinde Gazneliler bulunmaktaydı.
7.Hanedan arasında çıkan anlaşmazlık neticesinde devlet Doğu ve Batı olmak üzere ikiye ayrıldı (1042).
8.Doğu Karahanlı Devleti (1042-1211) Devletin merkezi, zaman zaman Balasagun, Talaş ve Kaşgar şehirleri olmuştur. Önve B.Selçuklulara bağlanan devlet 1130’da Karahıtaylar yıkılmıştır. Bölgenin tamamı Cengiz Han tarafından istilâ edildi.
9.Batı Karahanlı Devleti (1042-1212): Devletin başkenti önceleri Özkent idi. Harzemşahlar bölgedeki Moğol hâkimiyetine son vermiş, son Karahanlı hükümdarı Osman Han'ı da ortadan kaldırarak, bu devleti yıkmışlardır (1212).
Karahanlıların Özellikleri
1)Orta-Asya’da kurulan ilk Türk-İslam devletidir.
2)Türkçe’ye önem vermişler ve resmi dil olarak kullanmışlardır. Alfabeleri Uygurca’dır.
3)Türk dilini ve kültürünü devam ettiren Karahanlılar ilk Türk - İslâm eserlerini ortaya koymuşlardır.
4)En önemli eserleri, Yusuf Has Hacib’in Kutadgu Bilig ve Kaşgarlı Mahmut’un Divan’ı Lügati’t Türk adlı eserleridir.
5)Türk – İslâm tarihinde ilk medreseleri kurarak eğitime önem vermişlerdir.
6)Türk tarihinde “ Ribat” adıyla ilk kervansarayları kurarak ticareti geliştirmişlerdir.
7)Devleti oluşturan boylar iç işlerinde serbest oldu­ğundan, devlet konfederatif bir özellik göstermiştir.
8)Kadılık, muhtesiplik (din kurallarına göre esnafı denetleyen, belediye hizmetleri ve güvenlik işlerine bakardı) ve cihat konularında İslam müesseselerini benimsediler.
9)Hakimiyet anlayışı,saray teşkilatı, merkez ve taşra teşkilatı ile askeri teşkilatta Türk özelliklerini korudular.
10)Ordu ise; Saray muhafızları (Kapıkulu ve Hassa), Eyalet askerleri ve Türk boylardan savaşa katılanlardan oluşmaktadır
11)Karahanlılar’ın başkentlerine Ordu denilirdi
12) Hükümdarlar, kendilerine hükmetme yetkisinin tanrı tarafından verildiğine inanmışlardı

GAZNELİLER (969-1187)

1.Gazneliler Devleti adını, Doğu Afganistan'da bulunan başkentleri Gazne'den almaktadır.
2.Gazneliler Devleti, Afganistan’daki Gazne şehrinde Samanoğullarının Herat valisi Alp Tiğin tarafından kurulmuştur (963).
3.Alptekin’in ölümünden sonra yerine geçen oğulları aynı başarıyı gösteremeyince, Türkler Alptekin’in komutanlarından Sebüktegin'i başa geçirdiler.
Sebüktegin
4.Sebüktegin'in başa geçmesiyle, Gazneliler Devleti hükümdarlığın babadan oğula geçtiği bir hanedanın idaresine girmiştir.
5.Sebüktekin zamanında Samanoğullarından ayrılıp tamamen bağımsız olmuşlardır.
6.Nitekim Sebüktegin'in ölümüyle birlikte tahta oğlu Mahmut geçti.
Gazneli Mahmut
7.Gazneli Mahmut zamanında, devlet en parlak devrini yaşadı.
8.Gazneli Mahmut 1001-1027 tarihleri arasında Hindistan'a 17 sefer düzenledi
Nedenleri : 1)Hindistan'ın yer altı ve yer üstü Kaynaklarının zengin olması2) Hindistan'da İslâmiyet'i yaymak istemesi.
Sonuçları: 1) Hindistan üzerine on yedi sefer yapan Sultan Mahmut, ülke sınırlarını Ganj nehri kıyılarına kadar genişletti.2) Sultan Mahmut'un İslâm dünyasının kahramanı olmasını sağladı.3) Hindistan'daki zengin altın ve mücevherler Gazne'ye taşınarak ülke değerli yapılarla süslendi.4) Hindistan'dan getirilen filler ise Gazne ordusuna farklı ve üstün bir özellik kazandırdı.
Sultan Mesud
9.Gazneli Mahmut’un ölümü üzerine (1030) yerine geçen Sultan Mesud, babası gibi dirayetli değildi. Selçuklu tehlikesinin artmasına rağmen, o, Kuzey Hindistan'a sefer düzenlemişti. Nihayet Dandanakan Savaşında Selçuklular karşısında büyük bir yenilgiye uğradı. Topraklarını kaybederek Hindistan'a çekilmeye mecbur kaldı (1040).
10.Sultan İbrahim zamanında devlet Selçuklu hâkimiyetine girdi (1059).
11.Selçuklu Devletinin yıkılması ile himayesiz kalan Gazneliler,Afgan asıllı Gurlular tarafından yıkılmıştır (11187) .
Gaznelilerin Genel Özellikleri
1)Sebük Tekin Padişah unvanını kullanan ilk Türk hükümdarıdır.
2)Abbasi halifesi tarafından Gazneli Mahmut’a “Sultan “ unvanı verilmiş ve bu unvanı kullanan ilk Türk hükümdarı olmuştur.
3)Gazneliler birçok ulusu (Türkler, İranlılar, Hindular, Gurlular...) bünyesinde bulundurmaları parçalanmasında ve yıkılmalarında büyük rol oynamıştır.
4)Çok uluslu yapıları nedeniyle milli birlik kurulamamıştır.
5)Fars ve Arap kültürünün etkisinde kalmışlardır.
6)Saray ve ordu Türkçe, halkın büyük bir bölümü Farsça konuşurdu. Resmi dil ise Arapçadır.
7)Firdevsi Şehnamesini Gazneli Mahmud'a sunmuştur.